← आवर्त सारणीकडे परत जा
Ir 77

Iridium (Ir)

transition-metal
आवर्त: 6 गट: 9 खंड: d

Solid

प्रमाणित अणुभार

192.217 u

इलेक्ट्रॉन संरूपण

[Xe] 6s2 4f14 5d7

द्रवणांक

2445.85 °C

उत्कलनांक

4427.85 °C

घनता

2.25622e+4 kg/m³

ऑक्सिडीकरण अवस्था

−3, −2, −1, +1, +2, +3, +4, +5, +6, +7, +8, +9

विद्युतऋणता (पॉलिंग)

2.2

आयनीकरण ऊर्जा (पहिली)

8.96702 eV

शोधाचे वर्ष

1803

अणुत्रिज्या

135 pm

तपशील

नावाची उत्पत्ती Latin: iris (rainbow).
शोध लागलेला देश England/France
शोधकर्ते S.Tenant, A.F.Fourcory, L.N.Vauquelin, H.V.Collet-Descoltils

Iridium is a very dense platinum-group transition metal with exceptional resistance to corrosion and high-temperature attack. It occurs naturally mainly with platinum-group minerals and in nickel-copper sulfide ores. Chemically it forms robust complexes, especially in oxidation states +3 and +4, and it is notable for the global iridium anomaly associated with the Cretaceous-Paleogene boundary impact layer.

Iridium, a metal of the platinum family, is white (similar to platinum) but with a slight yellowish cast. Because iridium is very hard and brittle, it is hard to machine, form, or work.

It is the most corrosion-resistant metal known, and was used in making the standard meter bar of Paris, which is a 90 percent platinum and 10 percent iridium alloy. This meter bar was replaced in 1960 as a fundamental unit of length (see Krypton).

Iridium is not attacked by any of the acids nor by aqua regia, but is attacked by molten salts, such as NaCl and NaCN. The specific gravity of iridium is to osmium's specific gravity. Calculations of the densities of iridium and osmium from the space lattices give values of 22.65 and 22.61 g/cm^3, respectively. These values may be more reliable than actual physical measurements for determining which element is heavier.

The name derives from the Latin Iris, the Greek goddess of rainbows, because of the variety of colours in the element's salt solutions. Iridium and osmium were both discovered in a crude platinum ore in 1803 by the English chemist Smithson Tennant. Iridium was discovered independently by the French chemist H. V. Collet-Descotils, who actually published his paper one month before Tennant, but Tennant is given credit for the discovery, perhaps because he alone also found osmium in the ore.

Iridium and osmium were discovered at the same time by the British chemist Smithson Tennant in 1803. Iridium and osmium were identified in the black residue remaining after dissolving platinum ore with aqua regia, a mixture of 25% nitric acid (HNO3) and 75% hydrochloric acid (HCl). Today, iridium is still obtained from platinum ores and as a by-product of mining nickel.

From the Latin word iris meaning rainbow. Tennant discovered iridium in 1803 in the residue left when crude platinum is dissolved by aqua regia. The name iridium is appropriate because its salts are highly colored.

प्रतिमा

गुणधर्म

भौतिक

अणुत्रिज्या (अनुभवाधारित)
135 pm सर्व घटकांच्या अणुत्रिज्या (अनुभवाधारित) ची तुलना करा →
सहसंयुजी त्रिज्या
141 pm सर्व घटकांच्या सहसंयुजी त्रिज्या ची तुलना करा →
व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या
202 pm सर्व घटकांच्या व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या ची तुलना करा →
धात्विक त्रिज्या
127 pm सर्व घटकांच्या धात्विक त्रिज्या ची तुलना करा →
घनता
2.25622 × 104 kg/m³ सर्व घटकांच्या घनता ची तुलना करा →
मोलर आयतन
0.00854 L/mol
STP येथे अवस्था
घन सर्व घटकांच्या STP येथे अवस्था ची तुलना करा →
द्रवणांक
2445.85 °C सर्व घटकांच्या द्रवणांक ची तुलना करा →
उत्कलनांक
4427.85 °C सर्व घटकांच्या उत्कलनांक ची तुलना करा →
उष्णता चालकता
147 W/(m·K) सर्व घटकांच्या उष्णता चालकता ची तुलना करा →
विशिष्ट उष्माधारकता
0.131 J/(g·K) सर्व घटकांच्या विशिष्ट उष्माधारकता ची तुलना करा →
मोलर उष्माधारकता
25.1 J/(mol·K) सर्व घटकांच्या मोलर उष्माधारकता ची तुलना करा →
स्फटिक संरचना
पृष्ठकेंद्रित घनीय सर्व घटकांच्या स्फटिक संरचना ची तुलना करा →

रासायनिक

विद्युतऋणता (पॉलिंग)
2.2 सर्व घटकांच्या विद्युतऋणता (पॉलिंग) ची तुलना करा →
विद्युतऋणता (ॲलन)
1.68
इलेक्ट्रॉन आसक्ती
1.565 eV
आयनीकरण ऊर्जा (पहिली)
8.96702 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (पहिली) ची तुलना करा →
आयनीकरण ऊर्जा (दुसरी)
17.000059 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (दुसरी) ची तुलना करा →
आयनीकरण ऊर्जा (तिसरी)
28.000096 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (तिसरी) ची तुलना करा →
आयनीकरण ऊर्जा (चौथी)
40.000138 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (चौथी) ची तुलना करा →
आयनीकरण ऊर्जा (पाचवी)
57.000196 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (पाचवी) ची तुलना करा →
ऑक्सिडीकरण अवस्था
−3, −2, −1, +1, +2, +3, +4, +5, +6, +7, +8, +9 सर्व घटकांच्या ऑक्सिडीकरण अवस्था ची तुलना करा →
संयुजा इलेक्ट्रॉन
9 सर्व घटकांच्या संयुजा इलेक्ट्रॉन ची तुलना करा →
इलेक्ट्रॉन संरूपण
[Xe] 6s2 4f14 5d7

उष्मागतिक

द्रवण उष्मा
0.27050837 eV सर्व घटकांच्या द्रवण उष्मा ची तुलना करा →
बाष्पीभवन उष्मा
6.26004 eV सर्व घटकांच्या बाष्पीभवन उष्मा ची तुलना करा →
संप्लवन उष्मा
6.944085 eV
अणूकरण उष्मा
6.944085 eV
अणूकरण एन्थाल्पी
6.93372 eV

विपुलता

विपुलता (पृथ्वीचे कवच)
0.001 mg/kg सर्व घटकांच्या विपुलता (पृथ्वीचे कवच) ची तुलना करा →

स्फटिक संरचना

जालक स्थिरांक a
384 pm

इलेक्ट्रॉन संरचना

प्रत्येक कवचातील इलेक्ट्रॉन
2, 8, 18, 32, 15, 2 सर्व घटकांच्या प्रत्येक कवचातील इलेक्ट्रॉन ची तुलना करा →

ओळखचिन्हे

CAS क्रमांक
7439-88-5 सर्व घटकांच्या CAS क्रमांक ची तुलना करा →
टर्म चिन्ह
4F9/2
InChI
InChI=1S/Ir
InChI की
GKOZUEZYRPOHIO-UHFFFAOYSA-N

इलेक्ट्रॉन संरूपण मोजलेले

आयनाचा विद्युतभार
प्रोटॉन 77
इलेक्ट्रॉन 77
विद्युतभार विद्युतदृष्ट्या उदासीन
संरूपण Ir: 4f¹⁴ 5d⁷ 6s²
इलेक्ट्रॉन संरूपण
मोजलेले
[Xe] 4f¹⁴ 5d⁷ 6s²
1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d¹⁰ 4s² 4p⁶ 4d¹⁰ 5s² 5p⁶ 4f¹⁴ 5d⁷ 6s²
कक्षिका आकृती
1s
2/2
2s
2/2
2p
6/6
3s
2/2
3p
6/6
4s
2/2
3d
10/10
4p
6/6
5s
2/2
4d
10/10
5p
6/6
6s
2/2
4f
14/14
5d
7/10 3↑
एकूण इलेक्ट्रॉन: 77 अजोड: 3 ?

अणुप्रतिमान

प्रोटॉन 77
न्यूट्रॉन 116
इलेक्ट्रॉन 77
वस्तुमानांक 193
स्थैर्य स्थिर

समस्थानिकांमुळे न्यूट्रॉन संख्या, वस्तुमान आणि स्थैर्य बदलते — विद्युतदृष्ट्या उदासीन अणूचे इलेक्ट्रॉन संरूपण बदलत नाही.

योजनात्मक अणुप्रतिमान, प्रमाणानुसार नाही.

अणूची विशिष्ट ओळख

उत्सर्जन / शोषण वर्णपट

24 / 24 (17 तीव्रतेसह 17)
मोजलेले
उत्सर्जन दृश्य: 380–750 nm

समस्थानिक वितरण

19362.7000%19137.3000%वस्तुमानांकनैसर्गिक विपुलता (%)
वस्तुमानांकअणुवस्तुमान (u)नैसर्गिक विपुलताअर्धायुष्य
191 स्थिर१९०.९६०५८९३ ± ०.०००००२१37.3000%स्थिर
193 स्थिर१९२.९६२९२१६ ± ०.०००००२१62.7000%स्थिर
मोजलेले

अवस्था / स्थिती

1 atm / 101.325 kPa
घन 25 °C (298.15 K)

कारण: द्रवणांकापेक्षा (2445.85 °C) 2420.8 °C कमी

द्रवणांक 2445.85 °C
उत्कलनांक 4427.85 °C
द्रवणांकापेक्षा कमी 2420.8 °C
0 K सध्याचे तापमान: 25 °C 6000 K
अवस्थांची कालरेषा

योजनात्मक, प्रमाणानुसार नाही

घन
द्रव
वायू
द्रवण
उत्कलन
25°C
घन
द्रव
वायू
सध्याचे

अवस्थांतर बिंदू

द्रवणांक संदर्भसाहित्यातील
2445.85 °C
उत्कलनांक संदर्भसाहित्यातील
4427.85 °C
सध्याची अवस्था गणना केलेले
घन

अवस्थांतर ऊर्जा

द्रवण उष्मा संदर्भसाहित्यातील
0.27050837 eV

द्रवणांकावर 1 mol वितळवण्यासाठी आवश्यक ऊर्जा

बाष्पीभवन उष्मा संदर्भसाहित्यातील
6.26004 eV

उत्कलनांकावर 1 mol चे बाष्पीभवन करण्यासाठी आवश्यक ऊर्जा

संप्लवन उष्मा संदर्भसाहित्यातील
6.944085 eV

संप्लवनांकावर 1 mol चे संप्लवन करण्यासाठी आवश्यक ऊर्जा

घनता

संदर्भ घनता संदर्भसाहित्यातील
2.25622e+4 kg/m³

प्रमाणित परिस्थितीत

सध्याची घनता गणना केलेले
2.25622e+4 kg/m³

प्रमाणित परिस्थितीत

अणुवर्णपट

77 पैकी 10 दाखवले आहेत. आयनाच्या विद्युतभारानुसार चढत्या क्रमाने मांडलेले.

वर्णरेषांचा संग्रह ?

आयनविद्युतभारएकूण वर्णरेषासंक्रमण संभाव्यतापातळ्यांची नामांकने
Ir I 040270398
Ir II +1473129473
Ir IV +3137413741374
NIST वर्णरेषांचा संग्रह →

ऊर्जा पातळ्यांचा संग्रह ?

आयनविद्युतभारपातळ्या
Ir I 0231
Ir II +176
Ir III +22
Ir IV +3224
Ir V +42
Ir VI +52
Ir VII +62
Ir VIII +72
Ir IX +82
Ir X +92
NIST ऊर्जा पातळ्यांचा संग्रह →
77 Ir 192.217

Iridium — अणुकक्षिका दृश्यांकन साधन

[Xe]6s24f145d7
ऊर्जा पातळ्या 2 8 18 32 15 2
ऑक्सिडीकरण अवस्था -3, -2, -1, +1, +2, +3, +4, +5, +6, +7, +8, +9
HOMO 5d n=5 · l=2 · m=-2
Iridium — अणुकक्षिका दृश्यांकन साधनाचे पूर्वावलोकन
Three.js केवळ विनंती केल्यावर लोड होते
77 Ir 192.217

Iridium — स्फटिक संरचना दृश्यांकन साधन

Face-Centered Cubic · पिअर्सन cF4
प्रायोगिक
पिअर्सन cF4
समन्वय संख्या 12
संकुलन 74.000%
Iridium — स्फटिक संरचना दृश्यांकन साधनाचे पूर्वावलोकन
Three.js केवळ विनंती केल्यावर लोड होते

आयनिक त्रिज्या

विद्युतभारसमन्वयप्रचक्रणत्रिज्या
+36उपलब्ध नाही68 pm
+46उपलब्ध नाही62.5 pm
+56उपलब्ध नाही56.99999999999999 pm

संयुगे

Ir
192.220 u
Ir
191.963 u
Ir+3
192.220 u
Ir
193.965 u
Ir
183.958 u
Ir
190.961 u
Ir
187.959 u
Ir
186.958 u
Ir
194.966 u
Ir
188.959 u
Ir
185.958 u
Ir
181.958 u
Ir
192.963 u
Ir
189.961 u
Ir
184.957 u

समस्थानिके (2)

वस्तुमानांकअणुवस्तुमान (u)नैसर्गिक विपुलताअर्धायुष्यक्षय प्रकार
191 स्थिर१९०.९६०५८९३ ± ०.०००००२१37.3000% ± 0.2000%स्थिर
stable
193 स्थिर१९२.९६२९२१६ ± ०.०००००२१62.7000% ± 0.2000%स्थिर
stable
191 स्थिर
अणुवस्तुमान (u) १९०.९६०५८९३ ± ०.०००००२१
नैसर्गिक विपुलता 37.3000% ± 0.2000%
अर्धायुष्य स्थिर
क्षय प्रकार
stable
193 स्थिर
अणुवस्तुमान (u) १९२.९६२९२१६ ± ०.०००००२१
नैसर्गिक विपुलता 62.7000% ± 0.2000%
अर्धायुष्य स्थिर
क्षय प्रकार
stable

वर्णरेषा

तरंगलांबी (nm)तीव्रताआयनीकरण टप्पाप्रकारसंक्रमणअचूकतास्रोत
382.7577 nm58Ir IIemission5d7.(2D2).6s 3D → 5d7.(4F<5/2>).6p (5/2,1/2)*मोजलेलेNIST
384.593 nmउपलब्ध नाहीIr IIemission5d7.(2G).6s 1G → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,3/2)*मोजलेलेNIST
387.3624 nm9Ir IIemission5d6.6s2 5D → 5d7.(4P<5/2>).6p (5/2,1/2)*मोजलेलेNIST
389.558 nmउपलब्ध नाहीIr IIemission5d6.6s2 5D → 5d7.(4F<7/2>).6p (7/2,1/2)*मोजलेलेNIST
395.1973 nmउपलब्ध नाहीIr IIemission5d6.6s2 5D → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,1/2)*मोजलेलेNIST
395.2882 nm8Ir IIemission5d7.(2H).6s 3H → 5d6.6s.(6D<9/2>).6p (9/2,1/2)*मोजलेलेNIST
397.882 nm6Ir IIemission5d7.(2F).6s 3F → 5664*मोजलेलेNIST
398.6377 nm5Ir IIemission5d6.6s2 5D → 5d7.(4F<3/2>).6p (3/2,1/2)*मोजलेलेNIST
399.0389 nm6Ir IIemission5d6.6s2 3H → 6197*मोजलेलेNIST
400.1961 nm12Ir IIemission5d7.(2D2).6s 3D → 5d7.(4P<5/2>).6p (5/2,1/2)*मोजलेलेNIST
402.5321 nm4Ir IIemission5d7.(2F).6s 3F → 5d6.6s.(6D<5/2>).6p (5/2,1/2)*मोजलेलेNIST
402.5399 nm29Ir IIemission5d7.(2D2).6s 3D → 5d7.(4F<7/2>).6p (7/2,1/2)*मोजलेलेNIST
404.1381 nm45Ir IIemission5d7.(2H).6s 3H → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,1/2)*मोजलेलेNIST
404.4911 nm7Ir IIemission5d7.(2F).6s 3F → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,3/2)*मोजलेलेNIST
410.8315 nm48Ir IIemission5d7.(2F).6s 3F → 5d7.(4F<5/2>).6p (5/2,1/2)*मोजलेलेNIST
411.7209 nm3Ir IIemission5d7.(2G).6s 3G → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,1/2)*मोजलेलेNIST
412.8911 nm17Ir IIemission5d7.(2P).6s 3P → 5d7.(4P<1/2>).6p (1/2,1/2)*मोजलेलेNIST
413.91 nm21Ir IIemission5d7.(2P).6s 3P → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,3/2)*मोजलेलेNIST
439.0196 nm4Ir IIemission5d6.6s2 5D → 5d7.(4P<5/2>).6p (5/2,1/2)*मोजलेलेNIST
443.3888 nmउपलब्ध नाहीIr IIemission5d7.(2F).6s 3F → 5d6.6s.(6D<7/2>).6p (7/2,1/2)*मोजलेलेNIST
454.5672 nmउपलब्ध नाहीIr IIemission5d7.(2H).6s 3H → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,1/2)*मोजलेलेNIST
461.1752 nmउपलब्ध नाहीIr IIemission5d7.(2F).6s 3F → 5d7.(4P<5/2>).6p (5/2,1/2)*मोजलेलेNIST
467.5844 nm5Ir IIemission5d7.(2G).6s 3G → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,1/2)*मोजलेलेNIST
479.5262 nmउपलब्ध नाहीIr IIemission5d6.6s2 5D → 5d7.(4F<9/2>).6p (9/2,1/2)*मोजलेलेNIST

विस्तारित गुणधर्म

सहसंयुजी त्रिज्या (विस्तारित)

सहसंयुजी त्रिज्या (प्युक्को)
122 pm
सहसंयुजी त्रिज्या (प्युक्को, दुहेरी बंध)
115 pm
सहसंयुजी त्रिज्या (प्युक्को, तिहेरी बंध)
107 pm

व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या

Batsanov
200 pm
Alvarez
241 pm
UFF
284 pm
MM3
236 pm

अणुत्रिज्या आणि धात्विक त्रिज्या

अणुत्रिज्या (राह्म)
240 pm
धात्विक त्रिज्या (C12)
136 pm

क्रमांकन मापनपट्ट्या

Mendeleev
65
Pettifor
65
Glawe
62

विद्युतऋणता मापनपट्ट्या

Ghosh
0
Miedema
6
Gunnarsson–Lundqvist
6
Robles–Bartolotti
6

ध्रुवणक्षमता आणि अपस्करण

द्विध्रुव ध्रुवणक्षमता
54 a.u.
द्विध्रुव ध्रुवणक्षमता (अनिश्चितता)
7 a.u.
C₆ (Gould–Bučko)
522 Ha·Bohr6

मिडेमा प्राचल

मिडेमा मोलर आयतन
8.52 cm3/mol
मिडेमा इलेक्ट्रॉन घनता
6

पुरवठा जोखीम आणि अर्थकारण

उत्पादनाचे केंद्रीकरण
60
सापेक्ष पुरवठा जोखीम
8
साठ्यांचे वितरण
95
राजकीय स्थैर्य (प्रमुख उत्पादक)
44
राजकीय स्थैर्य (सर्वाधिक साठे असलेला देश)
44

अवस्थांतरे आणि अपरूपे

द्रवणांक2719.15 K
उत्कलनांक4701.15 K

ऑक्सिडीकरण अवस्थांचे वर्ग

+5 extended
−2 extended
−1 extended
+7 extended
+6 extended
+4 main
−3 extended
+9 extended
+3 main
+8 extended
+2 extended
+1 extended

प्रगत संदर्भ माहिती

परिरक्षण स्थिरांक (14)
nकक्षिकाσ
1s1.4881
2p4.4624
2s20.1102
3d13.514
3p21.9311
3s22.7942
4d37.2628
4f38.6552
4p35.086
4s34.152
स्फटिक त्रिज्यांचा तपशील (3)
विद्युतभारCNप्रचक्रणrcrystal (pm)उत्पत्ती
3VI82estimated,
4VI76.5from r^3 vs V plots,
5VI71estimated, from metallic oxides,
समस्थानिक क्षय प्रकार (64)
समस्थानिकमोडतीव्रता
163p—
164p—
164A—
164B+—
165p—
165A—
166A93%
166p7%
167A43.5%
167p38.6%
क्ष-किरण प्रकीर्णन गुणक (515)
ऊर्जा (eV)f₁f₂
10—2.22753
10.1617—2.30683
10.3261—2.38895
10.4931—2.474
10.6628—2.56207
10.8353—2.65417
11.0106—2.75003
11.1886—2.84935
11.3696—2.94781
11.5535—3.0118

अतिरिक्त माहिती

Sources

Sources of this element.

Iridium occurs uncombined in nature with platinum and other metals of this family in alluvial deposits. It is recovered as a by-product from the nickel mining industry.

संदर्भ (1)

संदर्भ

(9)
3 IUPAC Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights (CIAAW)
Iridium

Element data are cited from the Atomic weights of the elements (an IUPAC Technical Report). The IUPAC periodic table of elements can be found at https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/. Additional information can be found within IUPAC publication doi:10.1515/pac-2015-0703 Copyright © 2020 International Union of Pure and Applied Chemistry.

4 IUPAC Periodic Table of the Elements and Isotopes (IPTEI)

The information are cited from Pure Appl. Chem. 2018; 90(12): 1833-2092, https://doi.org/10.1515/pac-2015-0703.

परवान्याविषयी टीप: Copyright (c) 2020 International Union of Pure and Applied Chemistry. The International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) contribution within Pubchem is provided under a CC-BY-NC-ND 4.0 license, unless otherwise stated.
5 Jefferson Lab, U.S. Department of Energy
Iridium

Thomas Jefferson National Accelerator Facility (Jefferson Lab) is one of 17 national laboratories funded by the U.S. Department of Energy. The lab's primary mission is to conduct basic research of the atom's nucleus using the lab's unique particle accelerator, known as the Continuous Electron Beam Accelerator Facility (CEBAF). For more information visit https://www.jlab.org/

परवान्याविषयी टीप: Please see citation and linking information: https://education.jlab.org/faq/index.html
6 Los Alamos National Laboratory, U.S. Department of Energy
Iridium

The periodic table at the LANL (Los Alamos National Laboratory) contains basic element information together with the history, source, properties, use, handling and more. The provenance data may be found from the link under the source name.

7 NIST Physical Measurement Laboratory
Iridium

The periodic table contains NIST's critically-evaluated data on atomic properties of the elements. The provenance data that include data for atomic spectroscopy, X-ray and gamma ray, radiation dosimetry, nuclear physics, and condensed matter physics may be found from the link under the source name. Ref: https://www.nist.gov/pml/atomic-spectra-database

8 PubChem Elements
Iridium

This section provides all form of data related to element Iridium.

9 PubChem Elements
Iridium

The element property data was retrieved from publications.

शेवटचे अद्यतन:

माहिती पडताळलेली आहे:

नवीनतम वैज्ञानिक माहितीच्या आधारे मजकुराचे पुनरावलोकन केले जाते.