← आवर्त सारणीकडे परत जा
Se 34

Selenium (Se)

nonmetal
आवर्त: 4 गट: 16 खंड: p

Solid

प्रमाणित अणुभार

78.971 u

इलेक्ट्रॉन संरूपण

[Ar] 4s2 3d10 4p4

द्रवणांक

220.5 °C

उत्कलनांक

684.85 °C

घनता

4809 kg/m³

ऑक्सिडीकरण अवस्था

−2, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5, +6

विद्युतऋणता (पॉलिंग)

2.55

आयनीकरण ऊर्जा (पहिली)

9.752368 eV

शोधाचे वर्ष

1817

अणुत्रिज्या

115 pm

तपशील

नावाची उत्पत्ती Greek: selênê (moon).
शोध लागलेला देश Sweden
शोधकर्ते Jöns Berzelius

Selenium is a chalcogen between sulfur and tellurium, with chemistry that commonly parallels both. It is a trace element required by many organisms because it is incorporated into selenoproteins, yet the margin between nutritional requirement and toxicity is narrow. Industrially, selenium is valued for its semiconductor and photoconductive behavior, its red color in glass, and its role in metallurgy and specialty chemicals.

Selenium exists in several allotropic forms, although three are generally recognized. Selenium can be prepared with either an amorphous or a crystalline structure. The color of amorphous selenium is either red (in powder form) or black (in vitreous form). Crystalline monoclinic selenium is a deep red; crystalline hexagonal selenium, the most stable variety, is a metallic gray.

Selenium exhibits both photovoltaic action, where light is converted directly into electricity, and photoconductive action, where the electrical resistance decreases with increased illumination. These properties make selenium useful in the production of photocells and exposure meters for photographic use, as well as solar cells. Selenium is also able to convert a.c. electricity to d.c., and is extensively used in rectifiers. Below its melting point, selenium is a p-type semiconductor and has many uses in electronic and solid-state applications.

Elemental selenium has been said to be practically nontoxic and is considered to be an essential trace element; however, hydrogen selenide and other selenium compounds are extremely toxic, and resemble arsenic in their physiological reactions.

The name derives from the Greek Selene, who was the Greek goddess of the Moon because the element is chemically found with tellurium (Tellus was the Roman goddess of the Earth). Selenium was discovered by the Swedish chemist Jöns Jacob Berzelius in 1817, while trying to isolate tellurium in an impure sample.

Selenium was discovered by Jöns Jacob Berzelius, a Swedish chemist, in 1817 after analyzing an impurity that was contaminating the sulfuric acid (H2SO4) being produced at a particular factory in Sweden. Originally believing the material was tellurium, Berzelius eventually realized that it was actually a previously unknown element. Selenium occurs in minerals such as eucairite (CuAgSe), crooksite (CuThSe) and clausthalite (PbSe), but these minerals are too rare to use as a major source of selenium. Today, most selenium is obtained as a byproduct of refining copper.

From the Greek word Selene, moon. Discovered by Berzelius in 1817, who found it associated with tellurium (named for the earth).

प्रतिमा

गुणधर्म

भौतिक

अणुत्रिज्या (अनुभवाधारित)
115 pm सर्व घटकांच्या अणुत्रिज्या (अनुभवाधारित) ची तुलना करा →
सहसंयुजी त्रिज्या
120 pm सर्व घटकांच्या सहसंयुजी त्रिज्या ची तुलना करा →
व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या
190 pm सर्व घटकांच्या व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या ची तुलना करा →
धात्विक त्रिज्या
117 pm सर्व घटकांच्या धात्विक त्रिज्या ची तुलना करा →
घनता
4809 kg/m³ सर्व घटकांच्या घनता ची तुलना करा →
मोलर आयतन
0.0165 L/mol
STP येथे अवस्था
घन सर्व घटकांच्या STP येथे अवस्था ची तुलना करा →
द्रवणांक
220.5 °C सर्व घटकांच्या द्रवणांक ची तुलना करा →
उत्कलनांक
684.85 °C सर्व घटकांच्या उत्कलनांक ची तुलना करा →
उष्णता चालकता
0.52 W/(m·K) सर्व घटकांच्या उष्णता चालकता ची तुलना करा →
विशिष्ट उष्माधारकता
0.321 J/(g·K) सर्व घटकांच्या विशिष्ट उष्माधारकता ची तुलना करा →
मोलर उष्माधारकता
25.363 J/(mol·K) सर्व घटकांच्या मोलर उष्माधारकता ची तुलना करा →
स्फटिक संरचना
षट्कोणी निकट-संकुलित सर्व घटकांच्या स्फटिक संरचना ची तुलना करा →

रासायनिक

विद्युतऋणता (पॉलिंग)
2.55 सर्व घटकांच्या विद्युतऋणता (पॉलिंग) ची तुलना करा →
विद्युतऋणता (ॲलन)
2.424
इलेक्ट्रॉन आसक्ती
2.0206 eV
आयनीकरण ऊर्जा (पहिली)
9.752368 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (पहिली) ची तुलना करा →
आयनीकरण ऊर्जा (दुसरी)
21.196073 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (दुसरी) ची तुलना करा →
आयनीकरण ऊर्जा (तिसरी)
31.697109 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (तिसरी) ची तुलना करा →
आयनीकरण ऊर्जा (चौथी)
42.947148 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (चौथी) ची तुलना करा →
आयनीकरण ऊर्जा (पाचवी)
68.300235 eV सर्व घटकांच्या आयनीकरण ऊर्जा (पाचवी) ची तुलना करा →
ऑक्सिडीकरण अवस्था
−2, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5, +6 सर्व घटकांच्या ऑक्सिडीकरण अवस्था ची तुलना करा →
संयुजा इलेक्ट्रॉन
6 सर्व घटकांच्या संयुजा इलेक्ट्रॉन ची तुलना करा →
अपरूपे
["gray", "vitreous"]
इलेक्ट्रॉन संरूपण
[Ar] 4s2 3d10 4p4

उष्मागतिक

क्रांतिक बिंदू (तापमान)
1493 °C
द्रवण उष्मा
0.0693372 eV सर्व घटकांच्या द्रवण उष्मा ची तुलना करा →
बाष्पीभवन उष्मा
0.27258123 eV सर्व घटकांच्या बाष्पीभवन उष्मा ची तुलना करा →
संप्लवन उष्मा
2.352697 eV
अणूकरण उष्मा
2.352697 eV
अणूकरण एन्थाल्पी
2.35477 eV

स्फटिक संरचना

जालक स्थिरांक a
436 pm

इलेक्ट्रॉन संरचना

प्रत्येक कवचातील इलेक्ट्रॉन
2, 8, 18, 6 सर्व घटकांच्या प्रत्येक कवचातील इलेक्ट्रॉन ची तुलना करा →

ओळखचिन्हे

CAS क्रमांक
7782-49-2 सर्व घटकांच्या CAS क्रमांक ची तुलना करा →
टर्म चिन्ह
3P2
InChI
InChI=1S/Se
InChI की
BUGBHKTXTAQXES-UHFFFAOYSA-N

इलेक्ट्रॉन संरूपण मोजलेले

आयनाचा विद्युतभार
प्रोटॉन 34
इलेक्ट्रॉन 34
विद्युतभार विद्युतदृष्ट्या उदासीन
संरूपण Se: 3d¹⁰ 4s² 4p⁴
इलेक्ट्रॉन संरूपण
मोजलेले
[Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p⁴
1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d¹⁰ 4s² 4p⁴
कक्षिका आकृती
1s
2/2
2s
2/2
2p
6/6
3s
2/2
3p
6/6
4s
2/2
3d
10/10
4p
4/6 2↑
एकूण इलेक्ट्रॉन: 34 अजोड: 2 ?

अणुप्रतिमान

प्रोटॉन 34
न्यूट्रॉन 46
इलेक्ट्रॉन 34
वस्तुमानांक 80
स्थैर्य स्थिर

समस्थानिकांमुळे न्यूट्रॉन संख्या, वस्तुमान आणि स्थैर्य बदलते — विद्युतदृष्ट्या उदासीन अणूचे इलेक्ट्रॉन संरूपण बदलत नाही.

योजनात्मक अणुप्रतिमान, प्रमाणानुसार नाही.

अणूची विशिष्ट ओळख

उत्सर्जन / शोषण वर्णपट

0 / 0 (0 तीव्रतेसह 0)
मोजलेले
उत्सर्जन दृश्य: 380–750 nm

समस्थानिक वितरण

8049.6100%7823.7700%769.3700%777.6300%वस्तुमानांकनैसर्गिक विपुलता (%)
वस्तुमानांकअणुवस्तुमान (u)नैसर्गिक विपुलताअर्धायुष्य
76 स्थिर७५.९१९२१३७०४ ± ०.०००००००१७9.3700%स्थिर
77 स्थिर७६.९१९९१४१५४ ± ०.०००००००६७7.6300%स्थिर
78 स्थिर७७.९१७३०९२८ ± ०.००००००२23.7700%स्थिर
80 स्थिर७९.९१६५२१८ ± ०.०००००१३49.6100%स्थिर
मोजलेले

अवस्था / स्थिती

1 atm / 101.325 kPa
घन 25 °C (298.15 K)

कारण: द्रवणांकापेक्षा (220.5 °C) 195.5 °C कमी

द्रवणांक 220.5 °C
उत्कलनांक 684.85 °C
द्रवणांकापेक्षा कमी 195.5 °C
0 K सध्याचे तापमान: 25 °C 6000 K
अवस्थांची कालरेषा

योजनात्मक, प्रमाणानुसार नाही

घन
द्रव
वायू
द्रवण
उत्कलन
25°C
घन
द्रव
वायू
सध्याचे

अवस्थांतर बिंदू

द्रवणांक संदर्भसाहित्यातील
220.5 °C
उत्कलनांक संदर्भसाहित्यातील
684.85 °C
सध्याची अवस्था गणना केलेले
घन

अवस्थांतर ऊर्जा

द्रवण उष्मा संदर्भसाहित्यातील
0.0693372 eV

द्रवणांकावर 1 mol वितळवण्यासाठी आवश्यक ऊर्जा

बाष्पीभवन उष्मा संदर्भसाहित्यातील
0.27258123 eV

उत्कलनांकावर 1 mol चे बाष्पीभवन करण्यासाठी आवश्यक ऊर्जा

संप्लवन उष्मा संदर्भसाहित्यातील
2.352697 eV

संप्लवनांकावर 1 mol चे संप्लवन करण्यासाठी आवश्यक ऊर्जा

घनता

संदर्भ घनता संदर्भसाहित्यातील
4809 kg/m³

प्रमाणित परिस्थितीत

सध्याची घनता गणना केलेले
4809 kg/m³

प्रमाणित परिस्थितीत

प्रगत

क्रांतिक बिंदू संदर्भसाहित्यातील
1493 °C

अणुवर्णपट

34 पैकी 10 दाखवले आहेत. आयनाच्या विद्युतभारानुसार चढत्या क्रमाने मांडलेले.

वर्णरेषांचा संग्रह ?

आयनविद्युतभारएकूण वर्णरेषासंक्रमण संभाव्यतापातळ्यांची नामांकने
Se I 013800
Se II +13900
Se III +23900
Se IV +32200
Se V +41700
NIST वर्णरेषांचा संग्रह →

ऊर्जा पातळ्यांचा संग्रह ?

आयनविद्युतभारपातळ्या
Se I 0173
Se II +178
Se III +253
Se IV +329
Se V +415
Se VI +57
Se VII +645
Se VIII +737
Se IX +82
Se X +92
NIST ऊर्जा पातळ्यांचा संग्रह →
34 Se 78.971

Selenium — अणुकक्षिका दृश्यांकन साधन

[Ar]4s23d104p4
ऊर्जा पातळ्या 2 8 18 6
ऑक्सिडीकरण अवस्था -2, -1, 0, +1, +2, +3, +4, +5, +6
HOMO 4p n=4 · l=1 · m=-1
Selenium — अणुकक्षिका दृश्यांकन साधनाचे पूर्वावलोकन
Three.js केवळ विनंती केल्यावर लोड होते
34 Se 78.971

Selenium — स्फटिक संरचना दृश्यांकन साधन

आद्य षट्कोणी · पिअर्सन hP2
प्रायोगिक
पिअर्सन hP2
समन्वय संख्या 12
संकुलन 34.417%
Selenium — स्फटिक संरचना दृश्यांकन साधनाचे पूर्वावलोकन
Three.js केवळ विनंती केल्यावर लोड होते

आयनिक त्रिज्या

विद्युतभारसमन्वयप्रचक्रणत्रिज्या
-26उपलब्ध नाही198 pm
+46उपलब्ध नाही50 pm
+64उपलब्ध नाही28.000000000000004 pm
+66उपलब्ध नाही42 pm

संयुगे

Se
78.970 u
Se-2
78.970 u
Se
79.917 u
Se-
78.970 u
Se
74.923 u
Se
78.918 u
Se
81.917 u
Se
77.917 u
Se
72.927 u
Se
76.920 u
Se
69.934 u
Se
82.919 u
Se
80.918 u
Se
71.927 u
Se+4
78.970 u
Se+6
78.970 u
Se-2
81.917 u
Se+4
81.917 u
Se+6
81.917 u
Se+
78.970 u
Se
70.932 u
Se
75.919 u
Se
73.922 u

समस्थानिके (4)

Naturally selenium contains six stable isotopes. Fifteen other isotopes have been characterized. The element is a member of the sulfur family and resembles sulfur both in its various forms and in its compounds.

वस्तुमानांकअणुवस्तुमान (u)नैसर्गिक विपुलताअर्धायुष्यक्षय प्रकार
76 स्थिर७५.९१९२१३७०४ ± ०.०००००००१७9.3700% ± 0.2900%स्थिर
stable
77 स्थिर७६.९१९९१४१५४ ± ०.०००००००६७7.6300% ± 0.1600%स्थिर
stable
78 स्थिर७७.९१७३०९२८ ± ०.००००००२23.7700% ± 0.2800%स्थिर
stable
80 स्थिर७९.९१६५२१८ ± ०.०००००१३49.6100% ± 0.4100%स्थिर
stable
76 स्थिर
अणुवस्तुमान (u) ७५.९१९२१३७०४ ± ०.०००००००१७
नैसर्गिक विपुलता 9.3700% ± 0.2900%
अर्धायुष्य स्थिर
क्षय प्रकार
stable
77 स्थिर
अणुवस्तुमान (u) ७६.९१९९१४१५४ ± ०.०००००००६७
नैसर्गिक विपुलता 7.6300% ± 0.1600%
अर्धायुष्य स्थिर
क्षय प्रकार
stable
78 स्थिर
अणुवस्तुमान (u) ७७.९१७३०९२८ ± ०.००००००२
नैसर्गिक विपुलता 23.7700% ± 0.2800%
अर्धायुष्य स्थिर
क्षय प्रकार
stable
80 स्थिर
अणुवस्तुमान (u) ७९.९१६५२१८ ± ०.०००००१३
नैसर्गिक विपुलता 49.6100% ± 0.4100%
अर्धायुष्य स्थिर
क्षय प्रकार
stable

विस्तारित गुणधर्म

सहसंयुजी त्रिज्या (विस्तारित)

सहसंयुजी त्रिज्या (प्युक्को)
116 pm
सहसंयुजी त्रिज्या (प्युक्को, दुहेरी बंध)
107 pm
सहसंयुजी त्रिज्या (प्युक्को, तिहेरी बंध)
107 pm
सहसंयुजी त्रिज्या (ब्रॅग)
117 pm

व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या

Bondi
190 pm
Batsanov
190 pm
Alvarez
182 pm
UFF
420.5 pm
MM3
229 pm
Dreiding
403 pm

अणुत्रिज्या आणि धात्विक त्रिज्या

अणुत्रिज्या (राह्म)
224 pm
धात्विक त्रिज्या (C12)
140 pm

क्रमांकन मापनपट्ट्या

Mendeleev
101
Pettifor
93
Glawe
95

विद्युतऋणता मापनपट्ट्या

Ghosh
0
Gunnarsson–Lundqvist
6
Robles–Bartolotti
5

ध्रुवणक्षमता आणि अपस्करण

द्विध्रुव ध्रुवणक्षमता
28.9 a.u.
द्विध्रुव ध्रुवणक्षमता (अनिश्चितता)
1 a.u.
C₆
210 Ha·Bohr6
C₆ (Gould–Bučko)
233 Ha·Bohr6

पुरवठा जोखीम आणि अर्थकारण

उत्पादनाचे केंद्रीकरण
35
सापेक्ष पुरवठा जोखीम
7
साठ्यांचे वितरण
22
राजकीय स्थैर्य (प्रमुख उत्पादक)
77
राजकीय स्थैर्य (सर्वाधिक साठे असलेला देश)
18

अवस्थांतरे आणि अपरूपे

vitreous
संक्रमण तापमान453.15 K
उत्कलनांक958.15 K
क्रांतिक बिंदू (तापमान)1766.15 K
gray
द्रवणांक493.95 K
उत्कलनांक958.15 K
क्रांतिक बिंदू (तापमान)1766.15 K
क्रांतिक बिंदू (दाब)27.2 MPa

ऑक्सिडीकरण अवस्थांचे वर्ग

+2 main
+1 extended
−2 main
+3 extended
+6 main
+4 main
−1 extended
+5 extended
0 extended

प्रगत संदर्भ माहिती

परिरक्षण स्थिरांक (8)
nकक्षिकाσ
1s0.7378
2p3.9348
2s9.1116
3d15.523
3p15.295
3s14.5966
4p25.7128
4s24.2424
स्फटिक त्रिज्यांचा तपशील (4)
विद्युतभारCNप्रचक्रणrcrystal (pm)उत्पत्ती
-2VI184Pauling's (1960) crystal radius,
4VI64Ahrens (1952) ionic radius,
6IV42
6VI56calculated,
समस्थानिक क्षय प्रकार (52)
समस्थानिकमोडतीव्रता
63B+100%
63B+p89%
632p0.5%
64B+—
64B+p—
65B+100%
65B+p87%
66B+100%
66B+p—
67B+100%
क्ष-किरण प्रकीर्णन गुणक (506)
ऊर्जा (eV)f₁f₂
10—5.20241
10.1617—5.36005
10.3261—5.52247
10.4931—5.63017
10.6628—5.66221
10.8353—5.69443
11.0106—5.71762
11.1886—5.72709
11.3696—5.73659
11.5535—5.7461

अतिरिक्त माहिती

Production

Production of this element (from raw materials or other compounds containing the element).

Selenium is found in a few rare minerals such as crooksite and clausthalite. In years past it has been obtained from flue dusts remaining from processing copper sulfide ores, but the anode metal from electrolytic copper refineries now provide the source of most of the world's selenium. Selenium is recovered by roasting the mud with soda or sulfuric acid, or by smelting them with soda and niter.

संदर्भ (1)

संदर्भ

(9)
3 IUPAC Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights (CIAAW)
Selenium

Element data are cited from the Atomic weights of the elements (an IUPAC Technical Report). The IUPAC periodic table of elements can be found at https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/. Additional information can be found within IUPAC publication doi:10.1515/pac-2015-0703 Copyright © 2020 International Union of Pure and Applied Chemistry.

4 IUPAC Periodic Table of the Elements and Isotopes (IPTEI)

The information are cited from Pure Appl. Chem. 2018; 90(12): 1833-2092, https://doi.org/10.1515/pac-2015-0703.

परवान्याविषयी टीप: Copyright (c) 2020 International Union of Pure and Applied Chemistry. The International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) contribution within Pubchem is provided under a CC-BY-NC-ND 4.0 license, unless otherwise stated.
5 Jefferson Lab, U.S. Department of Energy
Selenium

Thomas Jefferson National Accelerator Facility (Jefferson Lab) is one of 17 national laboratories funded by the U.S. Department of Energy. The lab's primary mission is to conduct basic research of the atom's nucleus using the lab's unique particle accelerator, known as the Continuous Electron Beam Accelerator Facility (CEBAF). For more information visit https://www.jlab.org/

परवान्याविषयी टीप: Please see citation and linking information: https://education.jlab.org/faq/index.html
6 Los Alamos National Laboratory, U.S. Department of Energy
Selenium

The periodic table at the LANL (Los Alamos National Laboratory) contains basic element information together with the history, source, properties, use, handling and more. The provenance data may be found from the link under the source name.

7 NIST Physical Measurement Laboratory
Selenium

The periodic table contains NIST's critically-evaluated data on atomic properties of the elements. The provenance data that include data for atomic spectroscopy, X-ray and gamma ray, radiation dosimetry, nuclear physics, and condensed matter physics may be found from the link under the source name. Ref: https://www.nist.gov/pml/atomic-spectra-database

8 PubChem Elements
Selenium

This section provides all form of data related to element Selenium.

9 PubChem Elements
Selenium

The element property data was retrieved from publications.

शेवटचे अद्यतन:

माहिती पडताळलेली आहे:

नवीनतम वैज्ञानिक माहितीच्या आधारे मजकुराचे पुनरावलोकन केले जाते.